«Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ» No 19
Ἀποσπάσματα 2024-2025 ἀπό τό σεμινάριο Δογματικῆς «Περί θείων ὀνομάτων τοῦ Ἁγίου Διονυσίου Ἀρεοπαγίτου μέ ἑρμηνευτικά σχόλια τοῦ Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητῆ»
(Μέ τόν Παῦλο Κλιματσάκη)
Μία συμβατική ἔκφραση: «Ὁ Θεός εἶναι…»
Ὁ Θεός δέν χαρακτηρίζεται ἁπλά ὡς τό Εἶναι, παρά τό ὅτι εἶναι ὁ Ὤν· τό σωστότερο εἶναι νά τόν χαρακτηρίσεις ὡς τό Προεῖναι (πρίν ἀπό τό εἶναι) καί τό Ὑπερεῖναι (πάνω ἀπό τό εἶναι).
Δέν εἶναι ἀκριβές νά λέμε ὅτι ὁ Θεός εἶναι, ὑπάρχει. Ἐμεῖς πολλές φορές ξεκινώντας ἀπό τήν δική μας ἀδυναμία, προσπαθοῦμε νά δοῦμε ἄν ὁ Θεός ὑπάρχει. …Λέει ὁ ἅγιος Μάξιμος, ἄν πεῖς ὁ Θεός εἶναι, ὅπως λέμε ὁ ἄνθρωπος εἶναι, δηλ. ὑπάρχει ὅπως ἕνα ἀντικείμενο, τότε καθιστᾶς τό εἶναι πρωταρχικότερο τοῦ Θεοῦ. Ἄν μπεῖς σ’αὐτόν τόν συλλογισμό, σημαίνει ὅτι περιμένεις κάτι νά κάνει τόν Θεό νά εἶναι. Ἑπομένως ὁ Θεός προηγεῖται τοῦ εἶναι. Εἶναι ἀπερινόητος. Καί ὑπερούσιος. Μέ τό νά πεῖς εἶναι ὁ Θεός, τοῦ ἀποδίδεις μία ἰδιότητα. Δέν τήν ἔχει ὅμως ἀνάγκη ὁ Θεός. Ὁ Θεός ἔχει τό προεῖναι καί τό ὑπερεῖναι. Ὑπερέχει τοῦ εἶναι. Καί χαρίζει τό εἶναι στά ὄντα. Κι ἄν τά ὑπόλοιπα ὄντα εἶναι (ὑπάρχουν), Αὐτός δέν εἶναι (ὑπάρχει). Ξεπερνᾶ τό εἶναι (τήν ὕπαρξη). Ὁ Θεός δέν εἶναι ὄν, λέει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμάς. Ἄν ὁ Θεός εἶναι ὄν, τά ἄλλα ὄντα δέν εἶναι ὄντα. Ἄν τά ἄλλα ὄντα εἶναι ὄντα, ὁ Θεός δέν εἶναι ὄν. …
Ὁ Θεός καθ’ἑαυτόν εἶναι ἀσύλληπτος, ἀλλά λόγῳ τῆς ἀγαθότητάς Του μᾶς δίνει τήν δυνατότητα νά βιώσουμε, ἐφ’ὅσον σωθοῦμε, νά βιώσουμε καί ἐμεῖς τί σημαίνει νά εἶσαι ὡς Θεός. Νά εἶσαι κατά χάριν Θεός. Τό κατά χάριν Θεός δέν εἶναι μεταφορά. Φαίνεται ἀδιανόητο. Δεῖτε τί κάνουν οἱ ἅγιοι. Ρώτησαν ἕναν σπηλαιώτη «ἐσύ τί κάνεις μέσα στή σπηλιά;» καί ἀπάντησε «συγκυβερνῶ τόν κόσμο μετά τοῦ Θεοῦ»…Εἶσαι κατά πάντα Θεός τότε, πλήν τῆς κατ’οὐσίαν ταυτότητας. Ὅλα τἀ ἄλλα στό μέτρο πού μποροῦμε. Ἐθεάσαντο καθώς ἠδύναντο οἱ τρεῖς μαθητές στή Μεταμόρφωση στό Θαβώρ.
Ἡ ἔκφραση «ὁ Θεός εἶναι τό ὄντως ὄν» δέν εἶναι ἀληθινή; Ἰσχύει, ἀλλά ταυτόχρονα εἶναι καί πέρα τοῦ ὄντος. Διαθέτει ὁ Θεός τό ὄν γιά νά τό δώσει καί στούς ὑπολοίπους. …
Ἕνα ζωντανό ὄν εἶναι ζωντανό ἐπειδή μετέχει ἐκείνης τῆς ἄκτιστης ἐνέργειας τοῦ Θεοῦ πού δίνει ζωή. Αὐτήν τήν ἄκτιστη ἐνέργεια προτοῦ ἐκδηλωθεῖ στά κτιστά ὄντα τήν ὀνομάζει ὁ ἅγιος Αὐτοζωή. Ὅταν αὐτἠ ἡ θεϊκή δύναμη εἶναι ἀκόμη ἀνεκδήλωτη μέσα στόν Θεό ὀνομάζεται αὐτομετοχή. Μετέχει ἁπλά στόν ἑαυτό της. Δέν μετέχει τίποτε σέ αὐτήν. Ὁ Θεός δέν ἔχει καμιά ἀνάγκη νά μετέχει στό Αὐτοεῖναι γιά νά εἶναι. Ὅταν ἐκδηλώνεται ἡ θεϊκή δύναμη τότε γίνεται ἄκτιστη ἐνέργεια. Ὅταν εἶναι ἀκόμη μέσα στόν Θεό εἶναι μία θεϊκή δύναμη. Π.χ. μία γάτα εἶναι ζωντανός ὀργανισμός. Δηλ. δημιουργήθηκε ἀπό τόν Θεό. Ἑπομένως ὁ Θεός ἔδρασε πάνω της μέ τήν ἄκτιστη ἐκείνη ἐνέργεια πού ὀνομάζεται Αὐτοζωή. Στόν βαθμό πού δέν ἔχει δημιουργήσει ἀκόμη, εἶναι μέσα Του μία δύναμη, ἡ ὁποία μετέχει στόν ἑαυτό της.
Ὁ ἄνθρωπος ἔχει τήν δυνατότητα νά σκεφθεῖ, ἀλλά πρίν σκεφθεῖ, δέν ἔχει σκεφθεῖ ἀκόμη τίποτε. Ἔχει τήν δύναμη νά συναισθανθεῖ κάτι, ἀλλά πρίν ἀκόμη συναισθανθεῖ, δέν ἔχει συναισθανθεῖ τίποτε. Ἡ ψυχή δέν ἐξαντλεῖται στό ὅτι εἶναι συναίσθημα, ἐπιθυμητικό, λογικό, νοερό · εἶναι ὅλα αὐτά, ἀλλά καί τά ξεπερνᾶ. Πολύ περισσότερο ὅταν πρόκειται γιά τόν Θεό.